Restrukturyzacja gospodarstwa rolnego – na czym polega i jak z niej skorzystać?

Restrukturyzacja gospodarstwa rolnego to postępowanie, które pozwala zadłużonemu rolnikowi uniknąć upadłości, zachować gospodarstwo i spłacić zobowiązania na nowych, realnych warunkach. Podstawą prawną jest ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne.

Jeśli prowadzisz gospodarstwo rolne i masz trudności z terminową spłatą kredytów, zobowiązań wobec dostawców czy zaległości w US i KRUS – restrukturyzacja może być sposobem na uporządkowanie finansów bez utraty ziemi, maszyn i dorobku pokoleń. Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda ta procedura, kto może z niej skorzystać i jakie dodatkowe formy pomocy przysługują rolnikom.

Czy rolnik może skorzystać z restrukturyzacji sądowej?

Tak. Rolnik prowadzący działalność rolniczą w sposób zorganizowany, ciągły i zarobkowy jest traktowany jako przedsiębiorca w rozumieniu art. 431 Kodeksu cywilnego. Na tej podstawie posiada tzw. zdolność restrukturyzacyjną, czyli prawo do wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 Prawa restrukturyzacyjnego.

Co istotne, rolnik nie musi być wpisany do CEIDG, żeby skorzystać z restrukturyzacji. Wystarczy, że prowadzi działalność rolniczą nastawioną na zbyt produktów (sprzedaje plony, mleko, mięso, zawiera umowy kontraktacji itp.). Warunkiem jest natomiast aktywny status w KRUS.

Warto pamiętać, że w odróżnieniu od restrukturyzacji, Prawo upadłościowe nie przewiduje możliwości ogłoszenia upadłości „przedsiębiorczej” wobec rolnika, który nie prowadzi innej działalności gospodarczej. Rolnik w takiej sytuacji może skorzystać wyłącznie z upadłości konsumenckiej. Dlatego restrukturyzacja jest dla wielu rolników jedyną realną ścieżką oddłużenia z zachowaniem gospodarstwa.

Cztery tryby postępowania restrukturyzacyjnego dla rolnika

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery odrębne procedury. Każda różni się stopniem formalizacji, zakresem ochrony i czasem trwania.

W praktyce rolnicy najczęściej korzystają z postępowania o zatwierdzenie układu (PZU) – ze względu na krótki czas trwania, niższe koszty i możliwość zachowania pełnej kontroli nad gospodarstwem. Wybór właściwego trybu zależy jednak od skali zadłużenia, liczby wierzycieli i tego, jak głębokich zmian wymaga sytuacja finansowa.

Więcej o pozostałych trybach: przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe, postępowanie sanacyjne.

Kiedy rolnik powinien rozważyć restrukturyzację?

Zgodnie z art. 6 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego wniosek restrukturyzacyjny może złożyć dłużnik niewypłacalny lub zagrożony niewypłacalnością. Oznacza to, że nie musisz czekać, aż stracisz płynność finansową – możesz działać prewencyjnie.

Sygnały, które powinny skłonić do konsultacji ze specjalistą:

• regularne opóźnienia w spłacie kredytów, rat leasingowych lub zobowiązań wobec dostawców nawozów, pasz czy paliwa,
• narastające zaległości wobec US lub KRUS,
• spadek przychodów ze sprzedaży produktów rolnych przy jednoczesnym wzroście kosztów produkcji,
• utrata plonów wskutek suszy, powodzi, przymrozków lub chorób zwierząt,
• groźba wszczęcia egzekucji komorniczej z nieruchomości lub maszyn.

Im wcześniej rolnik podejmie działania, tym więcej narzędzi restrukturyzacyjnych ma do dyspozycji. W zaawansowanej fazie zadłużenia możliwości negocjacyjne są znacznie bardziej ograniczone.

Jak przebiega restrukturyzacja gospodarstwa rolnego?

Analiza sytuacji i wybór trybu postępowania

Pierwszym krokiem jest rzetelna ocena sytuacji finansowej gospodarstwa – spis wierzycieli, zestawienie zobowiązań, analiza majątku i możliwości generowania przychodu. Na tej podstawie dobierany jest odpowiedni tryb postępowania restrukturyzacyjnego.

Złożenie wniosku i otwarcie postępowania

W przypadku PZU rolnik zawiera umowę z licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym, który pełni funkcję nadzorcy układu. Po ustaleniu dnia układowego i obwieszczeniu w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ), gospodarstwo zyskuje ochronę przed egzekucją. Wniosek o otwarcie postępowania powinien zawierać m.in.: wykaz wierzycieli z wysokością wierzytelności, propozycje układowe, spis majątku oraz informacje o sytuacji finansowej gospodarstwa.

Negocjacje z wierzycielami i głosowanie nad układem

Nadzorca układu sporządza spis wierzytelności i plan restrukturyzacyjny, uwzględniający specyfikę działalności rolniczej – sezonowość przychodów, zależność od warunków pogodowych, cykl produkcyjny. Propozycje układowe mogą obejmować: rozłożenie spłaty na raty dopasowane do cyklu zbiorów, częściowe umorzenie odsetek, wydłużenie terminu spłaty kredytów czy konwersję zobowiązań.

Wierzyciele głosują nad przyjęciem układu. Po nowelizacji z 2025 r. do jego przyjęcia wystarczy, aby za układem zagłosowali wierzyciele posiadający min. 50% wartości głosów. Przyjęty układ wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Wykonanie układu

Po zatwierdzeniu układu rolnik realizuje plan spłaty zgodnie z ustalonymi warunkami. W tym czasie nadzorca monitoruje postępy. Po wykonaniu układu sąd stwierdza jego wykonanie, a rolnik odzyskuje pełną swobodę zarządzania gospodarstwem.

Dodatkowe formy pomocy dla zadłużonych rolników

Poza restrukturyzacją sądową, rolnicy mogą skorzystać z dedykowanych form wsparcia przewidzianych w ustawie z dnia 9 listopada 2018 r. o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne:

• Dopłaty do oprocentowania kredytu restrukturyzacyjnego – udzielane za pośrednictwem ARiMR. Kwota kredytu objętego dopłatą nie może przekraczać 5 mln zł, a okres kredytowania – 10 lat.
• Pożyczki na spłatę zadłużenia – oferowane przez ARiMR na preferencyjnych warunkach.
• Przejęcie długu przez KOWR – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa może przejąć dług rolnika w zamian za przeniesienie własności nieruchomości rolnej na Skarb Państwa. Rolnik zachowuje prawo pierwszeństwa do dzierżawy przejętej nieruchomości. Warto wiedzieć, że nowelizacja ustawy z 25 czerwca 2025 r. wprowadziła dodatkową ochronę: samo złożenie wniosku o przejęcie długu przez KOWR skutkuje zawieszeniem toczących się postępowań egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia wniosku.

Te formy pomocy można łączyć z postępowaniem restrukturyzacyjnym prowadzonym na podstawie Prawa restrukturyzacyjnego. Wybór optymalnej ścieżki zależy od indywidualnej sytuacji gospodarstwa.

Korzyści z restrukturyzacji dla rolnika

• Ochrona przed egzekucją – od dnia obwieszczenia o dniu układowym (w PZU) lub od otwarcia postępowania (w pozostałych trybach) egzekucje zostają zawieszone z mocy prawa. Komornik nie może wszcząć nowych postępowań ani prowadzić licytacji nieruchomości rolnej czy maszyn. Po nowelizacji 2025 r. w trakcie PZU nie można też ogłosić upadłości dłużnika.
• Zachowanie gospodarstwa – restrukturyzacja pozwala kontynuować produkcję rolną, zachować ziemię, budynki gospodarcze i sprzęt. W PZU i postępowaniu układowym rolnik zachowuje zarząd nad swoim majątkiem.
• Realna spłata na nowych warunkach – układ pozwala dostosować harmonogram spłat do cyklu produkcyjnego i faktycznych możliwości finansowych. W praktyce może to oznaczać rozłożenie spłaty na kilka lat z ratami powiązanymi z okresem zbiorów, redukcję odsetek lub częściowe umorzenie zobowiązań.
• Wstrzymanie obowiązku spłaty rat – w trakcie postępowania rolnik nie musi regulować zobowiązań objętych układem. Spłata następuje dopiero na warunkach określonych w zatwierdzonym układzie.

Restrukturyzacja gospodarstwa rolnego – podsumowanie

Restrukturyzacja to narzędzie, które daje zadłużonym rolnikom realną szansę na zachowanie gospodarstwa i wyjście z trudnej sytuacji finansowej. Dodatkowo rolnicy mogą korzystać z dedykowanych form wsparcia przez ARiMR i KOWR.

Każda sytuacja wymaga jednak indywidualnej analizy – od oceny zdolności restrukturyzacyjnej, przez dobór trybu postępowania, po przygotowanie propozycji układowych dopasowanych do specyfiki działalności rolniczej. Jeśli zmagasz się z zadłużeniem i zastanawiasz się, jak ochronić swoje gospodarstwo – zapraszamy do kontaktu. Specjalizujemy się w restrukturyzacji gospodarstw rolnych i każdą sprawę analizujemy indywidualnie.

Najczęściej zadawane pytania o restrukturyzację gospodarstwa rolnego

1.   Czy każdy rolnik może skorzystać z restrukturyzacji sądowej?

Nie każdy. Zdolność restrukturyzacyjną ma rolnik, który prowadzi działalność rolniczą w sposób zorganizowany, ciągły i zarobkowy – a więc jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 431 Kodeksu cywilnego. W praktyce oznacza to rolnika, który sprzedaje produkty rolne, zawiera umowy handlowe i uczestniczy w obrocie gospodarczym. Rolnik produkujący wyłącznie na własne potrzeby nie spełnia tego warunku. Warunkiem jest też aktywny status w KRUS.

2.   Ile trwa restrukturyzacja gospodarstwa rolnego?

Zależy od wybranego trybu. Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) po nowelizacji 2025 r. przewiduje termin do 4 miesięcy od obwieszczenia o dniu układowym na złożenie wniosku o zatwierdzenie układu. Przyspieszone postępowanie układowe trwa zwykle kilka-kilkanaście miesięcy. Postępowanie sanacyjne – 12 miesięcy i dłużej, w zależności od złożoności sprawy.

3.   Czy w trakcie restrukturyzacji mogę dalej prowadzić gospodarstwo?

Tak. W postępowaniu o zatwierdzenie układu, przyspieszonym układowym i układowym rolnik co do zasady zachowuje zarząd nad swoim majątkiem i kontynuuje produkcję rolną. W postępowaniu sanacyjnym zarząd przejmuje zarządca, choć sąd może pozostawić go rolnikowi.

4.   Czy restrukturyzacja pomoże w problemach z kredytami rolnymi?

Tak. W ramach układu możliwe jest renegocjowanie warunków spłaty kredytów – wydłużenie okresu spłaty, obniżenie rat, umorzenie części odsetek. Po nowelizacji 2025 r. wierzytelności zabezpieczone hipoteką (np. kredyty bankowe zabezpieczone na nieruchomości rolnej) są objęte układem z mocy prawa, co ułatwia negocjacje z bankiem.

5.   Jakie dokumenty są potrzebne do złożenia wniosku?

Zakres dokumentacji zależy od trybu postępowania. Dla PZU konieczne są m.in.: wykaz wierzycieli z wysokością wierzytelności, spis majątku z oszacowaniem wartości, propozycje układowe, zestawienie aktywów i pasywów (sporządzone przez księgowego na dzień przypadający w okresie 30 dni przed dniem układowym) oraz plan restrukturyzacyjny. Po nowelizacji 2025 r. plan musi dodatkowo zawierać zestawienie aktywów i pasywów dłużnika, opis skutków zatrudnieniowych i szacunkowe koszty działań restrukturyzacyjnych.

6.   Czy mogę jednocześnie korzystać z pomocy ARiMR i restrukturyzacji sądowej?

Tak. Formy pomocy przewidziane w ustawie o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne (dopłaty do kredytu restrukturyzacyjnego, pożyczki ARiMR, przejęcie długu przez KOWR) mogą być stosowane obok lub niezależnie od postępowania prowadzonego na podstawie Prawa restrukturyzacyjnego. Wybór optymalnej kombinacji narzędzi zależy od indywidualnej sytuacji.