Współpraca z syndykiem po ogłoszeniu upadłości – obowiązki upadłego i przebieg postępowania

Ogłoszenie upadłości oznacza, że zarząd nad Twoim majątkiem przejmuje syndyk – licencjonowany doradca restrukturyzacyjny powoływany przez sąd. Od tego momentu nie możesz samodzielnie dysponować składnikami majątku wchodzącymi do masy upadłości (art. 75 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe).

Dla wielu przedsiębiorców to najtrudniejszy etap całego postępowania. Poniżej wyjaśniamy, kim jest syndyk, jakie masz wobec niego obowiązki, co dokładnie robi z Twoim majątkiem i jakie mogą być konsekwencje braku współpracy.

Kim jest syndyk i jaką pełni rolę w postępowaniu upadłościowym?

Syndyk to organ postępowania upadłościowego powoływany przez sąd w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości (art. 156 ust. 1 Prawa upadłościowego). Funkcję syndyka może pełnić osoba fizyczna posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego lub spółka handlowa, której wspólnicy bądź członkowie zarządu taką licencję posiadają (art. 157 ust. 1-2 Prawa upadłościowego).

Syndyk działa w imieniu własnym, ale na rachunek upadłego. Jego zadaniem jest:

• niezwłoczne objęcie majątku upadłego, zarządzanie nim i zabezpieczenie go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem przez osoby postronne (art. 173 Prawa upadłościowego),
• ustalenie składu masy upadłości i sporządzenie spisu inwentarza,
• sporządzenie listy wierzytelności na podstawie zgłoszeń dokonanych przez wierzycieli,
• likwidacja majątku – czyli sprzedaż składników masy upadłości,
• sporządzenie planu podziału funduszy uzyskanych ze sprzedaży i podział środków między wierzycieli.

Syndyk podlega nadzorowi sędziego-komisarza, który kieruje tokiem postępowania upadłościowego i może oznaczać czynności wymagające jego zezwolenia (art. 152 ust. 1 Prawa upadłościowego).

Jakie obowiązki ma upadły wobec syndyka?

Po ogłoszeniu upadłości masz szereg obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów Prawa upadłościowego. Ich wypełnienie ma bezpośredni wpływ na przebieg postępowania i Twoje szanse na umorzenie zobowiązań.

Obowiązek wskazania i wydania majątku

Upadły jest obowiązany wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek, a także wydać dokumenty dotyczące jego działalności, majątku oraz rozliczeń – w tym księgi rachunkowe i inną dokumentację (art. 57 ust. 1 Prawa upadłościowego). Dotyczy to zarówno majątku firmowego, jak i osobistego, jeśli wchodzi on do masy upadłości.

Obowiązek udzielania informacji i wyjaśnień

Upadły ma obowiązek udzielać sędziemu-komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących swojego majątku (art. 57 ust. 1 Prawa upadłościowego). W praktyce oznacza to odpowiadanie na pytania syndyka, wyjaśnianie wątpliwości dotyczących transakcji sprzed upadłości, stanu zobowiązań i historii finansowej firmy.

Obowiązek informowania o zmianach

Jeśli po ogłoszeniu upadłości uzyskasz jakiekolwiek mienie, które mogłoby wejść do masy upadłości (np. wynagrodzenie za pracę powyżej kwoty wolnej od zajęcia, spadek, darowizna), masz obowiązek poinformować o tym syndyka. Mienie uzyskane przez upadłego w toku postępowania upadłościowego również wchodzi do masy upadłości (art. 62 Prawa upadłościowego).

Obowiązek stawiennictwa

Upadły ma obowiązek stawić się na każde wezwanie sędziego-komisarza i syndyka. Dotyczy to zarówno formalnych posiedzeń, jak i spotkań roboczych w kancelarii syndyka. Nie musisz natomiast uczestniczyć w każdej czynności podejmowanej przez syndyka np. przy wycenie poszczególnych składników majątku czy oględzinach nieruchomości.

Co wchodzi w skład masy upadłości?

Masę upadłości stanowi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty w toku postępowania (art. 61 i 62 Prawa upadłościowego). W przypadku przedsiębiorcy obejmuje to m.in.:

• nieruchomości (budynki firmowe, magazyny, grunty),
• ruchomości (maszyny, pojazdy, wyposażenie, zapasy),
• środki pieniężne na rachunkach bankowych,
• wierzytelności (należności od kontrahentów),
• udziały i akcje w spółkach.

Przepisy przewidują też wyłączenia z masy upadłości. Nie wchodzą do niej m.in. przedmioty niepodlegające egzekucji zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego (art. 63 ust. 1 Prawa upadłościowego) oraz – w przypadku osób fizycznych – część wynagrodzenia za pracę w wysokości niepodlegającej zajęciu.

Jak syndyk likwiduje majątek upadłego?

Zabezpieczenie i inwentaryzacja

Po powołaniu syndyk niezwłocznie obejmuje majątek upadłego i sporządza spis inwentarza wraz z oszacowaniem wartości poszczególnych składników (art. 69 ust. 1 Prawa upadłościowego). Oszacowania dokonuje biegły, chyba że sędzia-komisarz zarządzi inaczej.

Sprzedaż składników majątku

Likwidacja majątku polega na sprzedaży nieruchomości i ruchomości, ściągnięciu wierzytelności i wykonaniu innych praw majątkowych (art. 308 ust. 1 Prawa upadłościowego). Sprzedaż nieruchomości odbywa się w drodze przetargu lub aukcji prowadzonej przez syndyka. Sprzedaż ruchomości i praw może nastąpić z wolnej ręki, o ile sędzia-komisarz wyrazi na to zgodę.

Syndyk jest obowiązany podejmować działania z należytą starannością, w sposób umożliwiający optymalne wykorzystanie majątku upadłego w celu zaspokojenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu, minimalizując przy tym koszty postępowania (art. 179 Prawa upadłościowego).

Plan podziału funduszy

Po spieniężeniu majątku syndyk sporządza plan podziału funduszy masy upadłości (art. 337 i nast. Prawa upadłościowego). Plan określa, w jakiej kolejności i w jakiej wysokości poszczególni wierzyciele zostaną zaspokojeni. Kolejność zaspokojenia reguluje art. 342 Prawa upadłościowego – na pierwszym miejscu znajdują się koszty postępowania i zobowiązania masy upadłości, a dopiero w dalszej kolejności poszczególne kategorie wierzycieli.

Plan podziału podlega zatwierdzeniu przez sędziego-komisarza. Wierzyciele mogą zgłaszać zarzuty do planu w terminie 14 dni od jego obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Konsekwencje braku współpracy z syndykiem

Brak współdziałania z syndykiem to jedno z poważniejszych zagrożeń w postępowaniu upadłościowym. Konsekwencje mogą być dotkliwe:

• Grzywna – sędzia-komisarz może nałożyć na upadłego grzywnę, jeśli nie wykonuje obowiązków wynikających z ustawy lub orzeczenia sądu (art. 58 Prawa upadłościowego).
• Umorzenie postępowania – w przypadku upadłości konsumenckiej sąd może umorzyć postępowanie (co skutkuje brakiem umorzenia zobowiązań), jeżeli upadły nie wskazał lub nie wydał syndykowi całego majątku albo niezbędnych dokumentów, bądź w inny sposób nie wykonywał obowiązków ciążących na nim z mocy ustawy (art. 49110 ust. 1 Prawa upadłościowego).
• Uchylenie planu spłaty – jeśli upadły ukrywał majątek lub nie wykonywał obowiązków określonych w planie spłaty, sąd może uchylić plan spłaty i umorzyć postępowanie, co oznacza, że zobowiązania nie zostaną umorzone (art. 49120 Prawa upadłościowego).
• Odpowiedzialność odszkodowawcza – upadły może ponosić odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną masie upadłości wskutek niewykonania obowiązków.

Dlatego pełna i terminowa współpraca z syndykiem leży przede wszystkim w Twoim interesie – to warunek pomyślnego zakończenia postępowania.

Czy syndyk może kontynuować działalność upadłego?

Tak. Prawo upadłościowe przewiduje możliwość prowadzenia przedsiębiorstwa upadłego przez syndyka, jeśli jest to uzasadnione ekonomicznie (art. 312 Prawa upadłościowego). Syndyk może kontynuować działalność w całości lub w części, a także sprzedać przedsiębiorstwo jako funkcjonującą całość, co niekiedy pozwala uzyskać wyższą cenę niż przy sprzedaży poszczególnych składników majątku osobno.

Decyzję o kontynuacji działalności podejmuje syndyk w porozumieniu z sędzią-komisarzem, biorąc pod uwagę interes wierzycieli.

Na co warto zwrócić uwagę w kontaktach z syndykiem?

Kilka praktycznych wskazówek, które mogą ułatwić przebieg postępowania:

• Dokumentuj komunikację – przekazuj informacje i dokumenty w formie, która pozostawia ślad (e-mail, pismo z potwierdzeniem odbioru). Może to być istotne w razie ewentualnych sporów.
• Przygotuj dokumentację z wyprzedzeniem – im szybciej przekażesz syndykowi kompletne księgi rachunkowe, umowy, rozliczenia i korespondencję, tym sprawniej przebiegnie postępowanie.
• Bądź szczery co do stanu dokumentacji – jeśli część dokumentów zaginęła lub jest niekompletna, lepiej poinformować o tym syndyka od razu i wspólnie ustalić sposób odtworzenia danych, niż zwlekać.
• Reaguj na wezwania terminowo – każde opóźnienie w odpowiedzi na wezwanie syndyka wydłuża postępowanie i może budzić wątpliwości co do Twojej dobrej woli.
• Skorzystaj z pomocy prawnej – w kontaktach z syndykiem możesz korzystać ze wsparcia pełnomocnika. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy syndyk bada czynności prawne dokonane przez Ciebie przed ogłoszeniem upadłości pod kątem ich bezskuteczności (art. 127-131 Prawa upadłościowego).

Restrukturyzacja jako alternatywa dla upadłości

Jeśli Twoja firma ma problemy finansowe, ale nadal generuje przychody i ma potencjał do dalszego działania, warto rozważyć restrukturyzację zamiast upadłości. W postępowaniu restrukturyzacyjnym to Ty, a nie syndyk, zachowujesz zarząd nad swoim majątkiem (z wyjątkiem postępowania sanacyjnego). Celem jest zawarcie układu z wierzycielami i kontynuowanie działalności – nie likwidacja.

Dotyczy to również rolników prowadzących gospodarstwa rolne, dla których dostępne są dedykowane ścieżki restrukturyzacji.

Współpraca z syndykiem – podsumowanie

Współpraca z syndykiem to obowiązek ustawowy, ale przede wszystkim warunek pomyślnego zakończenia postępowania upadłościowego. Im szybciej przekażesz syndykowi kompletną dokumentację i im rzetelniej będziesz odpowiadać na jego wezwania, tym sprawniej przebiegnie cały proces. Brak współdziałania grozi nie tylko grzywną, ale w upadłości konsumenckiej może skutkować odmową umorzenia długów, a więc utratą głównego celu, dla którego złożyłeś wniosek o upadłość.

Jeśli stoisz przed perspektywą upadłości lub zastanawiasz się, czy Twoja sytuacja kwalifikuje się raczej do restrukturyzacji – skontaktuj się z nami. Pomagamy zarówno na etapie przed ogłoszeniem upadłości, jak i w trakcie postępowania – w tym w kontaktach z syndykiem.

Najczęściej zadawane pytania o współpracę z syndykiem

1.   Czy syndyk przejmuje cały mój majątek osobisty?

To zależy od tego, czy ogłoszono upadłość osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, czy spółki. W przypadku upadłości osoby fizycznej (w tym upadłości konsumenckiej) majątek osobisty co do zasady wchodzi do masy upadłości (art. 61 i 62 Prawa upadłościowego). Wyjątki stanowią przedmioty wyłączone z masy na podstawie art. 63 – m.in. przedmioty niepodlegające egzekucji (narzędzia niezbędne do pracy, podstawowe wyposażenie domowe) oraz część wynagrodzenia za pracę.

2.   Ile trwa postępowanie upadłościowe?

Czas trwania zależy od rodzaju i wielkości majątku, liczby wierzycieli oraz sprawności przebiegu procedury. W prostszych sprawach postępowanie może trwać kilka miesięcy, w bardziej złożonych – nawet kilka lat. Istotny wpływ na czas trwania ma właśnie współpraca upadłego z syndykiem i terminowe przekazywanie dokumentacji.

3.   Czy muszę osobiście stawić się na każde wezwanie syndyka?

Masz obowiązek stawić się na wezwanie sędziego-komisarza i syndyka. Nie musisz natomiast uczestniczyć we wszystkich czynnościach – np. przy wycenie poszczególnych składników majątku. W wielu sprawach część komunikacji z syndykiem odbywa się drogą elektroniczną lub pisemną.

4.   Co jeśli nie współpracuję z syndykiem?

Sąd może nałożyć grzywnę (art. 58 Prawa upadłościowego). W upadłości konsumenckiej brak współpracy może skutkować umorzeniem postępowania (art. 49110 ust. 2), a nawet uchyleniem już ustalonego planu spłaty (art. 49120). Oznacza to, że Twoje długi mogą nie zostać umorzone.

5.   Czy syndyk może sprzedać moje przedsiębiorstwo jako całość?

Tak. Jeśli jest to uzasadnione ekonomicznie, syndyk może sprzedać przedsiębiorstwo upadłego w całości lub zorganizowaną część (art. 316 Prawa upadłościowego). Taka sprzedaż pozwala niekiedy uzyskać wyższą cenę niż sprzedaż poszczególnych składników osobno i może być korzystna zarówno dla wierzycieli, jak i dla pracowników.

6.   Czy po zakończeniu postępowania moje długi zostaną umorzone?

W przypadku upadłości osoby fizycznej (w tym upadłości konsumenckiej) sąd może ustalić plan spłaty wierzycieli, po wykonaniu którego pozostałe zobowiązania zostają umorzone. Warunkiem jest m.in. pełna współpraca z syndykiem i nieukrywanie majątku. Szczegółowo ten temat opisujemy na stronie dotyczącej wniosku o ogłoszenie upadłości.