Co to jest plan spłaty wierzycieli w upadłości konsumenckiej?

Plan spłaty wierzycieli w upadłości konsumenckiej – na czym polega i jak jest ustalany

Plan spłaty wierzycieli to kluczowy etap upadłości konsumenckiej. To on decyduje, przez jaki czas, w jakiej wysokości i komu dłużnik będzie regulował zobowiązania, a po jego wykonaniu – jaki zakres długów zostanie umorzony. Poniżej wyjaśniam, kiedy sąd ustala plan spłaty, jakie kryteria stosuje i jak wygląda praktyka wykonywania planu.

Czym jest plan spłaty wierzycieli?

Plan spłaty to postanowienie sądu, które:

• wskazuje wierzycieli objętych planem,
• określa okres i zakres spłat,
• rozstrzyga o tym, jaka część zobowiązań powstałych przed ogłoszeniem upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu.

Podstawa prawna: art. 491(15) Prawa upadłościowego (upadłość konsumencka). W praktyce plan spłaty to realny, miesięczny harmonogram płatności, który ma uwzględniać sytuację życiową dłużnika oraz poziom niezaspokojonych wierzytelności.

Kiedy sąd ustala plan spłaty?

Co do zasady sąd dąży do ustalenia planu spłaty. Odstępuje od niego tylko wyjątkowo (np. trwała niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat – wówczas może dojść do umorzenia zobowiązań bez planu). Gdy brak jest trwałej niezdolności, a jednocześnie aktualnie spłaty nie są możliwe, sąd może warunkowo umorzyć zobowiązania – przy czym przez 5 lat możliwe jest „przywrócenie” spłat i ustalenie planu, jeśli sytuacja dłużnika się poprawi. W tym artykule skupiamy się jednak na samym planie spłaty.

Jakie kryteria sąd bierze pod uwagę?

Sąd nie jest związany propozycjami stron. Ustalając plan spłaty, bada w szczególności:

• możliwości zarobkowe dłużnika (nie tylko aktualne dochody, ale realny potencjał na rynku pracy, wykształcenie, kwalifikacje, doświadczenie oraz stan zdrowia),
• konieczne koszty utrzymania dłużnika i osób pozostających na jego utrzymaniu,
• potrzeby mieszkaniowe,
• wysokość niezaspokojonych wierzytelności,
• stopień zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu upadłościowym.

Praktyczna uwaga:

• Możliwości zarobkowe to nie to samo co aktualna pensja. Jeżeli z wykształcenia i doświadczenia wynika, że dłużnik może uzyskać wyższy dochód, sąd może przyjąć przy kalkulacji wyższą kwotę, a tym samym wyższą ratę.
• Warto rzetelnie dokumentować koszty utrzymania – przyjęcie przez sąd realnych, przeciętnych kosztów (zamiast minimalnych) często decyduje o „wykonalności” planu.

Na jak długo można ustalić plan spłaty?

Ustawa przewiduje cztery kluczowe warianty czasu trwania planu:

• do 12 miesięcy – gdy wykonanie planu spowoduje spłatę co najmniej 70% zobowiązań objętych planem,
• do 24 miesięcy – gdy wykonanie planu doprowadzi co najmniej do 50% spłaty,
• od 36 do 84 miesięcy – gdy sąd stwierdzi, że dłużnik doprowadził do niewypłacalności lub istotnie ją zwiększył umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa,
• do 36 miesięcy – w pozostałych przypadkach (gdy brak przesłanek „rażącego niedbalstwa/umyślności” i brak 50%/70% spłaty).

Ważne: do okresu planu spłaty zalicza się czas od upływu 6 miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości do dnia ustalenia planu spłaty – o ile dłużnik pokryje koszty postępowania tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa. Okres warunkowego umorzenia nie wlicza się do czasu planu.

Przykład kalkulacyjny (uproszczony)

• Sąd przyjmuje możliwości zarobkowe na 4 500 zł netto.
• Konieczne koszty utrzymania rodziny – 3 200 zł.
• Potencjalna miesięczna rata: ok. 1 300 zł (z uwzględnieniem innych istotnych okoliczności). To tylko ilustracja – każda sprawa jest indywidualnie oceniana przez sąd.

Co obejmuje plan spłaty?

• Raty miesięczne płatne przez wskazany okres (np. 24 lub 36 miesięcy),
• podział między wierzycieli zgodnie z postanowieniem i przepisami,
• uwzględnienie kosztów postępowania tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa oraz innych zobowiązań masy upadłości (co do zasady w pełnej wysokości, chyba że sytuacja dłużnika na to nie pozwala).

Obowiązki dłużnika w trakcie wykonywania planu

• terminowe uiszczanie rat zgodnie z postanowieniem,
• informowanie sądu (i gdy dotyczy – wierzycieli, syndyka) o istotnych zmianach sytuacji,
• zachowanie rzetelności – niewykonywanie planu może skutkować jego uchyleniem, a w konsekwencji utratą szansy na umorzenie pozostałych długów.

Czy plan można zmienić?

Jeżeli po ustaleniu planu dojdzie do istotnej, niezawinionej zmiany sytuacji dłużnika (np. poważna choroba, utrata pracy, trwały spadek dochodów), sąd może zmodyfikować postanowienie – np. obniżyć ratę, wydłużyć okres lub zawiesić obowiązek na określony czas. Analogicznie, rażące naruszenie obowiązków (np. uporczywe niewpłacanie rat) może skończyć się uchyleniem planu.

Co dzieje się po wykonaniu planu?

Po prawidłowym wykonaniu planu dłużnik uzyskuje umorzenie nieuregulowanych zobowiązań powstałych przed ogłoszeniem upadłości (z wyjątkami przewidzianymi w ustawie – np. alimenty, odszkodowania za szkody na osobie mogą nie podlegać umorzeniu). To w praktyce zamyka proces oddłużenia.

Najczęstsze błędy, które utrudniają realny plan spłaty

• Zaniżanie możliwości zarobkowych w dokumentach bez pokrycia – sąd i tak oceni je obiektywnie.
• Niedoszacowanie kosztów utrzymania, brak rachunków i potwierdzeń.
• Pomijanie kosztów stałych (np. leczenie, rehabilitacja), które mają trwały charakter.
• Brak reakcji na zmianę sytuacji – zamiast czekać na zaległości, należy wnioskować o zmianę planu.

Plan spłaty w upadłości konsumenckiej – Podsumowanie i wsparcie Kancelarii

Dobrze przygotowany i realistyczny plan spłaty to bezpieczna droga do umorzenia pozostałych zobowiązań i zamknięcia procesu oddłużenia. Kluczem jest rzetelna dokumentacja i spójna argumentacja pod kątem kryteriów stosowanych przez sąd.

Potrzebujesz doradztwa w zakresie upadłości konsumenckiej lub restrukturyzacji firmy? Skontaktuj się z naszą Kancelarią.